Voor de monumentale entreehal van het Apollohouse in Amsterdam ontwierp Aptum Kaleidion: een installatie van zeven spiegelende lichtobjecten die vanuit verschillende perspectieven steeds een andere ervaring bieden. Van bovenaf kijk je door de transparante objecten heen, terwijl ze zich vanaf de begane grond ontvouwen tot een caleidoscopisch spel van licht, kleur en reflectie. Daglicht, beweging en veranderende lichtinstellingen zorgen ervoor dat het beeld voortdurend verandert.
De titel Kaleidion is een neologisme dat verwijst naar het caleidoscopische kijken. Het woord is afgeleid van het Grieks, kalos (mooi), eidos (vorm) en skopein (zien), en verrijkt met het achtervoegsel -ion, dat beweging, toestand of effect aanduidt. Daarmee wordt het werk samengevat als een systeem van veranderlijke schoonheid: technologisch verfijnd en tegelijkertijd levendig.
De installatie bestaat uit zeven spiegelende lichtobjecten die als zwevende prisma’s de ruimte articuleren. In elk object wordt het licht gereflecteerd en vermenigvuldigd tot symmetrische patronen van kleur en vorm. Het werk is gebaseerd op het principe van de caleidoscoop, een optisch systeem waarin spiegels zich herhalende structuren genereren.
Door de spiegels onder verschillende hoeken te plaatsen ontstaat geen eindeloze herhaling, maar eerder een reeks compacte, besloten werelden. Het beeld verandert voortdurend. Invallend daglicht wordt opgevangen en teruggekaatst, terwijl de beweging van bezoekers telkens nieuwe composities oproept. Bovendien is de lichtkleur per vlak afzonderlijk instelbaar. Zo ontstaat een continu verschuivend landschap dat reflectief en interactief is en nooit identiek.
Het samenspel van standpunt, spiegeling en kleur maakt iedere ervaring uniek. Geen enkele kijker ziet exact hetzelfde beeld. Het terugvinden van het eigen spiegelbeeld in deze visuele complexiteit blijkt daarbij een intrigerende uitdaging.
De installatie reageert niet alleen op licht, maar ook op de blik van de toeschouwer. Het werk lijkt terug te kijken. Dit effect manifesteert zich vooral vanaf de begane grond. Op hogere verdiepingen, waar men zich op gelijke hoogte met de objecten bevindt, verandert de ervaring radicaal en kijkt men door de installatie heen. Door het gebruik van one-way mirror, ook wel spionageglas genoemd, maakt de gesloten, spiegelende binnenwereld plaats voor transparantie en lichtheid.
A&O Shearman: ‘In 2010 gaf A&O Shearman een nieuwe impuls aan haar kunstaankopen. De grootschalige renovatie van het Apollohouse was afgerond en het lag voor de hand om het vernieuwde kantoor te verrijken met zorgvuldig geselecteerde kunst. Als leidraad werd het principe van de “conversation piece” gekozen, kunst die uitnodigt tot dialoog. Sindsdien is een levendige collectie ontstaan die zowel binnen als buiten het kantoor tot leven komt via rondleidingen, discussies, een website en het fraaie collectieboek Come in, you’re welcome.
Toch heeft geen enkel werk zoveel gesprekstof opgeleverd als het kunstwerk voor de entreehal. De eerste ideeën in 2010 gingen uit naar Cloud Cities van de Argentijnse kunstenaar Tomás Saraceno, een serie van transparante, wolkachtige structuren. De internationale kunstmarkt, met haar soms explosieve prijsontwikkelingen, haalde deze plannen echter snel in. Desondanks bleef het beeld van de wolk nog jarenlang resoneren in de gesprekken over een passend werk voor de hal.
Het Apollohouse behoort zonder twijfel tot de mooiste kantoorgebouwen van Amsterdam. Architect Dirk Roosenburg creëerde in 1939 een monument voor licht en lucht, met de entreehal als indrukwekkend middelpunt. Voor een hedendaagse kunstenaar is het een uitdaging om in zo’n ruimte iets toe te voegen dat niet conflicteert met de bestaande architectuur. Tegelijkertijd mag het zich niet laat overvleugelen door het volume van de entree en het gewicht van het travertijn. Sinds 2010 werden met enige regelmaat ideeën geopperd die vervolgens weer naar de achtergrond verdwenen, veelal uit respect voor de kracht en schoonheid van de ruimte zelf.
De restyling van 2025 bracht hierin verandering en gaf aanleiding om met hernieuwde blik naar de hal te kijken. Uit een shortlist van voorstellen kwam Aptum uit Eindhoven naar voren, het kunstenaars- en ontwerpduo Tineke Beunders en Nathan Wierink.
Ook Aptum was zich bewust van de gevoeligheid van de opgave. De entreehal is immers de dagelijkse toegangspoort voor honderden medewerkers en bezoekers. Het werk moest een positieve uitstraling hebben zonder te overrompelen en passend zijn voor een zakelijke omgeving zonder vrijblijvend te worden. Tegelijkertijd moest het memorabel zijn en niet verzanden in een onbezielde invuloefening. Aptum heeft deze balans overtuigend weten te vinden. Het resultaat is een hedendaagse hommage aan het oorspronkelijke ontwerp.
Dat het proces van realisatie soms het karakter had van koorddansen, met hier en daar tegenslagen in de productie, is inherent aan het perfectionisme van de makers. Kaleidion is volledig met de hand vervaardigd en in eigen beheer geproduceerd. Het is een autonoom werk, waarvan deze uitvoering specifiek voor de entreehal van het Apollohouse is ontworpen en vervaardigd.
Met Kaleidion heeft Aptum de vroege gesprekken over Cloud Cities niet zozeer vervangen als wel getransformeerd. Wolken blijven zichtbaar, voor wie ze wil zien. Misschien ook parachutes, paraplu’s of radiotelescopen, beelden die allemaal verwijzen naar lucht en ruimte.
In zijn basis is Kaleidion een subtiel dienend werk, maar dankzij de variabele lichtbron kan het moeiteloos een hoofdrol opeisen. Met één druk op de knop verandert de ingetogen, zakelijke atmosfeer in een feestelijke hoogmis van kleur.’
Datum: Juli 2026
Opdrachtgever: A&O Shearman, www.aoshearman.com
Locatie: Amsterdam
Tekst: Marc-Jan van Laake, www.artadvisors.nl
Foto’s: Jeroen van der Wielen, www.jeroenvanderwielen.nl
